Dialog Ummah 2.0: Institusi Raja dan Keluhuran Perlembagaan Asas Kestabilan Negara

22 Oktober 2026 | Editor WADAH

BANGI, 21 Oktober – Kedudukan institusi Raja Berperlembagaan serta hubungan antara Islam, Melayu, Raja dan Perlembagaan Persekutuan menjadi tumpuan sesi pertama Dialog Ummah 2.0 yang berlangsung di Bangi Resort Hotel, Bandar Baru Bangi. Sesi bertajuk “Islam, Melayu, Raja dan Perlembagaan: Memahami Amanah Kenegaraan” ini mengupas kepentingan memahami asas kenegaraan Malaysia, termasuk tanggungjawab masyarakat dalam memelihara keluhuran Perlembagaan dan menghormati institusi diraja.

Program anjuran Himpunan Gerakan Islam Malaysia (HIKAM) yang dianggotai WADAH, IKRAM, ABIM dan HALUAN itu menampilkan Dr. Zulqarnain Lukman, peguam bela dan peguam cara, bersama Puan Liyana Marzuki, peguam dan aktivis. Perbincangan dikendalikan oleh Tuan Syed Munawar Sayed Mustar, mediawan, sebagai moderator. Kedua-dua panelis meneliti kedudukan institusi Raja dari perspektif undang-undang, sejarah dan tadbir urus, di samping membincangkan cabaran yang timbul dalam landskap politik semasa.

Kedudukan Islam dan Raja dalam Perlembagaan Persekutuan

Dalam pembentangannya, Dr. Zulqarnain menjelaskan bahawa kedudukan Islam sebagai agama Persekutuan serta peranan Raja-Raja Melayu mempunyai asas yang jelas dalam Perlembagaan Persekutuan. Beliau merujuk Perkara 3, yang memperuntukkan kedudukan Islam dan peranan Raja sebagai ketua agama Islam di negeri masing-masing. Turut disentuh ialah takrif orang Melayu di bawah Perkara 160(2) serta kepentingan memelihara agama, bahasa dan adat sebagai sebahagian daripada warisan kenegaraan. Menurut beliau, kefahaman terhadap peruntukan ini perlu dibina melalui pendidikan dan penelitian yang berasaskan fakta, bukannya sentimen politik.

Perbincangan turut memperincikan fungsi institusi diraja dalam sistem demokrasi berparlimen yang diamalkan Malaysia. Walaupun pentadbiran harian dilaksanakan oleh kerajaan yang dipilih rakyat, institusi Raja tetap mempunyai bidang kuasa tertentu sebagaimana diperuntukkan oleh undang-undang. Hubungan antara kedua-duanya perlu difahami dalam kerangka Raja Berperlembagaan, dengan mengambil kira prinsip semak dan imbang serta tanggungjawab setiap institusi. Kefahaman ini penting bagi memastikan masyarakat tidak mudah terpengaruh dengan tafsiran yang mengelirukan atau dakwaan yang boleh menjejaskan keyakinan terhadap sistem kenegaraan.

Integriti dan Tadbir Urus Menentukan Keyakinan Rakyat

Selain kedudukan perundangan, Dr. Zulqarnain turut memberi perhatian kepada persoalan integriti dan kualiti tadbir urus dalam memelihara kewibawaan institusi negara. Perbincangan menyentuh bagaimana penyalahgunaan kuasa, rasuah dan kelemahan pentadbiran boleh menjejaskan keyakinan masyarakat, walaupun sesebuah institusi mempunyai kedudukan yang dilindungi undang-undang. Justeru, usaha mempertahankan institusi negara perlu disertai komitmen memperkukuh amanah, ketelusan dan keadilan dalam pentadbiran. Penghormatan terhadap institusi tidak seharusnya menghalang usaha penambahbaikan yang bertujuan memelihara kepentingan rakyat.

Dalam konteks ini, pendidikan kenegaraan dan kesedaran sivik dilihat penting untuk membina kefahaman yang lebih menyeluruh tentang hubungan antara kuasa, hak dan tanggungjawab. Masyarakat perlu mengetahui bukan sahaja kedudukan sesuatu institusi, tetapi juga peranan yang dimainkan dalam memastikan pentadbiran negara berjalan secara teratur. Perbincangan turut mengingatkan bahawa kelemahan memahami batas bidang kuasa boleh menyebabkan isu perundangan berkembang menjadi polemik politik. Oleh itu, budaya integriti dan penghormatan terhadap proses institusi perlu diperkukuh bagi memastikan kestabilan negara terus terpelihara.

Pertikaian Institusi Perlu Diselesaikan Melalui Saluran Sah

Sementara itu, Puan Liyana Marzuki menegaskan bahawa keluhuran Perlembagaan dan kedaulatan undang-undang mesti menjadi panduan utama dalam menangani pertikaian melibatkan institusi kenegaraan. Beliau menekankan kepentingan proses kehakiman sebagai saluran penyelesaian apabila timbul perbezaan tafsiran atau persoalan berkaitan bidang kuasa. Perkembangan yang melibatkan institusi adat dan diraja di Negeri Sembilan turut dibincangkan sebagai contoh bagaimana isu perundangan boleh menarik perhatian masyarakat dan mencetuskan perdebatan awam. Dalam keadaan sedemikian, setiap pihak perlu menghormati proses yang sah serta mengelakkan kesimpulan berdasarkan maklumat yang belum dipastikan.

Selain penyelesaian melalui proses undang-undang, pendekatan musyawarah dan rundingan turut diketengahkan sebagai kaedah yang boleh membantu meredakan ketegangan. Perbincangan menekankan bahawa kritikan membina perlu dibezakan daripada penghinaan, tuduhan tanpa asas dan tindakan yang sengaja mencetuskan keresahan. Kebebasan menyuarakan pandangan tetap mempunyai tempat dalam masyarakat demokratik, namun perlu disertai tanggungjawab terhadap ketenteraman awam dan penghormatan kepada institusi negara. Penyelesaian yang berhemah bukan sahaja dapat mengelakkan pertikaian berpanjangan, malah membantu memelihara keyakinan rakyat terhadap sistem perundangan.

Kesimpulan: Memahami Perlembagaan, Memelihara Amanah Kenegaraan

Sesi pertama Dialog Ummah 2.0 menegaskan bahawa kekuatan institusi Raja Berperlembagaan tidak hanya bergantung pada kedudukannya dalam undang-undang, tetapi turut ditentukan oleh kefahaman rakyat, integriti pentadbiran dan penghormatan terhadap proses kenegaraan. Persoalan berkaitan Islam, Melayu, Raja dan Perlembagaan perlu ditangani secara matang dengan mengambil kira sejarah pembentukan negara serta realiti masyarakat majmuk. Perbincangan ini turut memperlihatkan kepentingan memastikan setiap pihak memahami batas kuasa dan tanggungjawab institusi supaya pertikaian dapat diselesaikan tanpa menjejaskan keharmonian masyarakat.

Melalui wacana ini, HIKAM mengangkat pendidikan kenegaraan, budaya ilmu, musyawarah dan kedaulatan undang-undang sebagai asas memelihara kestabilan negara. Penghormatan terhadap institusi Raja perlu berjalan seiring dengan pengukuhan tadbir urus yang baik, manakala perbezaan pandangan mesti diurus melalui saluran yang sah dan beradab. Usaha memperkukuh kefahaman Perlembagaan perlu diteruskan agar institusi diraja kekal dihormati dan masyarakat lebih bersedia menghadapi cabaran kenegaraan pada masa hadapan.