Dialog Ummah 2.0: Hubungan Raja dan Rakyat Perlu Diperkukuh Berteraskan Amanah, Adat dan Perlembagaan

22 Oktober 2026 | Editor WADAH

BANGI, 21 Oktober – Hubungan antara institusi diraja dengan rakyat serta kepentingan memelihara adat dan Perlembagaan dalam sistem kenegaraan Malaysia menjadi tumpuan sesi ketiga Dialog Ummah 2.0 bertajuk “Raja dan Rakyat Berpisah Tiada” yang berlangsung di Bangi Resort Hotel, Bandar Baru Bangi. Perbincangan tersebut mengangkat hubungan timbal balik antara Raja dengan rakyat sebagai salah satu asas penting dalam memelihara keharmonian dan kestabilan negara.

Sesi ini menampilkan Prof. Emeritus Dato’ Dr. Noor Aziah Mohd Awal, Profesor Emeritus Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM), bersama YM Dato’ Penghulu Dagang Dr. Haji Faridzwan Haji Abdul Ghafar, Dato’ Lembaga Lingkungan Lenggeng. Perbincangan dikendalikan oleh Tuan Mohamed Ibrahim K. P. Kunji Mohamad, Pengerusi Majlis Al-Mizan WADAH, sebagai moderator. Kedua-dua panelis meneliti peranan institusi diraja dari perspektif undang-undang, sejarah dan adat, termasuk cabaran memahami bidang kuasa institusi tradisional dalam sistem pentadbiran moden.

Raja Berperlembagaan sebagai Institusi Semak dan Imbang

Dalam pembentangannya, Prof. Emeritus Dato’ Dr. Noor Aziah menjelaskan bahawa kedudukan institusi Raja Berperlembagaan perlu difahami berdasarkan Perlembagaan Persekutuan dan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri. Menurut beliau, institusi Raja mempunyai fungsi tertentu yang ditetapkan melalui kerangka perundangan negara, termasuk peranan dalam sistem semak dan imbang. Walaupun Malaysia mengamalkan demokrasi berparlimen, kedudukan institusi diraja kekal menjadi sebahagian daripada struktur kenegaraan yang perlu dihormati. Kefahaman mengenai bidang kuasa setiap institusi penting bagi mengelakkan kekeliruan apabila timbul persoalan berkaitan keputusan atau tindakan yang diambil.

Beliau turut menyentuh kepentingan memahami batas kuasa institusi diraja, kerajaan dan rakyat dalam sistem yang berlandaskan undang-undang. Hak masyarakat untuk menyampaikan pandangan atau teguran perlu dilaksanakan melalui pendekatan yang bertanggungjawab, dengan mengambil kira saluran yang bersesuaian. Penghormatan terhadap institusi Raja tidak seharusnya dipisahkan daripada prinsip tadbir urus yang baik, manakala sebarang pertikaian perlu dinilai berdasarkan peruntukan undang-undang dan fakta yang sahih. Pendekatan ini penting untuk memastikan hubungan antara institusi negara dengan rakyat terus berlandaskan keyakinan dan saling menghormati.

Adat dan Hubungan Timbal Balik antara Raja dengan Rakyat

Sementara itu, Dato’ Penghulu Dagang Dr. Haji Faridzwan menghuraikan hubungan antara Raja dengan rakyat yang telah terbina melalui sejarah pemerintahan Melayu dan amalan adat. Hubungan tersebut berasaskan nilai kasih, kesetiaan, amanah dan tanggungjawab bersama, dengan Raja berperanan menjaga kepentingan rakyat, manakala rakyat pula menghormati kedudukan institusi pemerintahan. Beliau turut menjelaskan bahawa hubungan ini tidak wajar dilihat sebagai ikatan satu hala, sebaliknya mempunyai dimensi tanggungjawab yang perlu dipelihara oleh kedua-dua pihak demi memastikan kesejahteraan masyarakat.

Perbincangan turut memperincikan struktur kepimpinan adat di Negeri Sembilan yang mempunyai susunan dan proses tersendiri. Antara institusi yang disentuh ialah Ibu Soko, Buapak, Lembaga dan Undang, yang memainkan peranan tertentu dalam pentadbiran adat serta proses membuat keputusan. Sistem tersebut memperlihatkan kepentingan muafakat dan tanggungjawab dalam menentukan kepimpinan masyarakat. Dalam konteks semasa, pengetahuan tentang sejarah serta fungsi institusi adat perlu diperkukuh supaya masyarakat dapat memahami kedudukannya secara lebih tepat, khususnya apabila timbul persoalan berkaitan pelantikan atau bidang kuasa pemimpin adat.

Peranan Adat dalam Masyarakat Majmuk

Sesi tersebut turut memberi perhatian kepada hubungan antara institusi adat Melayu dengan masyarakat bukan Melayu dalam perkembangan sejarah negara. Dato’ Faridzwan menjelaskan bahawa sistem pentadbiran tradisional di beberapa kawasan pernah menyediakan ruang kepada masyarakat daripada pelbagai latar untuk terlibat dalam urusan ekonomi dan pentadbiran tempatan. Beliau merujuk sejarah Sungai Ujong, termasuk kewujudan peranan Kapitan sebagai penghubung antara masyarakat bukan Melayu dengan pemerintah tempatan. Perkembangan ini memperlihatkan bahawa institusi adat juga mempunyai pengalaman mengurus kepelbagaian masyarakat mengikut keperluan zamannya.

Penjelasan tersebut memberi gambaran bahawa hubungan antara Raja dengan rakyat tidak boleh dipisahkan daripada sejarah pembentukan masyarakat majmuk Malaysia. Institusi adat bukan sahaja memainkan peranan dalam menjaga warisan pemerintahan Melayu, tetapi turut berkembang dalam persekitaran sosial yang melibatkan pelbagai komuniti. Oleh itu, pemahaman terhadap adat perlu mengambil kira konteks sejarah, perkembangan ekonomi dan hubungan masyarakat setempat. Pendekatan yang lebih menyeluruh ini dapat membantu generasi masa kini memahami bagaimana institusi tradisional berfungsi serta menyesuaikan peranannya dalam kerangka kenegaraan moden.

Pertikaian Institusi Adat Perlu Ditangani Secara Berhemah

Isu berkaitan institusi adat dan kepimpinan di Negeri Sembilan turut mendapat perhatian dalam sesi soal jawab apabila peserta membangkitkan persoalan mengenai bidang kuasa, proses pemilihan pemimpin adat serta hubungan antara keputusan institusi tradisional dengan peruntukan undang-undang negeri. Para panelis menekankan bahawa sebarang pertikaian perlu diteliti berdasarkan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan, struktur pentadbiran adat dan proses yang telah ditetapkan. Kefahaman yang tidak menyeluruh terhadap sistem tersebut boleh menimbulkan salah tafsir, khususnya apabila sesuatu isu dibincangkan secara terbuka tanpa merujuk pihak yang mempunyai bidang kuasa.

Perbincangan turut mengingatkan masyarakat supaya berhati-hati menerima dakwaan yang mengaitkan pertikaian institusi adat dengan kepentingan politik atau ekonomi tanpa bukti yang jelas. Sesuatu persoalan perlu dinilai berdasarkan fakta serta melalui mekanisme penyelesaian yang sah, bukannya dipengaruhi spekulasi atau tekanan persepsi awam. Dalam hal ini, saluran perundangan, peranan institusi adat dan pendekatan musyawarah perlu diberikan keutamaan bagi memastikan pertikaian dapat diselesaikan secara bermaruah. Langkah sedemikian penting untuk mengelakkan ketegangan yang boleh menjejaskan keyakinan rakyat terhadap institusi diraja dan adat.

Kesimpulan: Memelihara Hubungan Raja dan Rakyat Melalui Ilmu dan Amanah

Sesi ketiga Dialog Ummah 2.0 menegaskan bahawa hubungan Raja dengan rakyat perlu dipelihara melalui penghayatan nilai amanah, keadilan, penghormatan terhadap adat dan kefahaman Perlembagaan. Kedudukan institusi diraja sebagai sebahagian daripada asas kenegaraan Malaysia perlu difahami berdasarkan sejarah dan undang-undang, termasuk fungsi serta batas kuasa yang diperuntukkan. Pada masa yang sama, masyarakat perlu diberikan pendedahan yang mencukupi mengenai sistem adat supaya persoalan berkaitan institusi tradisional dapat dibincangkan dengan lebih matang dan berasaskan fakta.

Melalui perkongsian kepakaran perundangan dan adat, sesi ini membuka ruang kepada peserta untuk menilai hubungan antara Raja, rakyat dan institusi kenegaraan secara lebih menyeluruh. Pendidikan sejarah, budaya musyawarah dan penghormatan terhadap proses undang-undang merupakan antara asas yang perlu diperkukuh bagi memastikan sebarang perbezaan atau pertikaian dapat ditangani secara berhemah. Hubungan Raja dan rakyat yang dibina atas dasar saling menghormati serta tanggungjawab bersama perlu terus dipelihara agar warisan kenegaraan Malaysia kekal relevan dan dihargai oleh generasi akan datang.